Trails of Hope – 80 Jaar Vrijheid

Vrijdag 20 juni 2025 – Pauluskerk Raalte
📍 Locatie: Pauluskerk (voormalige H. Pauluskerk), Westdorpstraat 122, Raalte

Aanleiding

In de nacht van 19 op 20 juni 1942 stortte nabij Raalte de Poolse Wellington-bommenwerper Z8339 neer na een aanval door een Duitse nachtjager. Vier bemanningsleden kwamen om het leven en liggen begraven op de begraafplaats van Raalte.

Op vrijdag 20 juni opent in Raalte de internationale tentoonstelling Trails of Hope, eerder te zien in Londen, New York en Johannesburg. De tentoonstelling vertelt het tragische verhaal van Poolse soldaten in hun strijd voor vrijheid.

Met bijdragen uit Nederland, Polen, België en de VS — én met muziek, film, persoonlijke verhalen en ontmoetingen — staan we stil bij lokaal verzet, internationale solidariteit en het lot van onze Poolse bevrijders.

Dagprogramma

1. 10.00 uur – Inloop en ontvangst
2. 10.30 uur – Start ochtendprogramma in de Pauluskerk
3. 11.50 uur – Vertrek naar de begraafplaats

Onder begeleiding van Highland Regiment Pipes & Drums, de vereniging Who Dares Wins en vertegenwoordigers van de legions uit diverse landen.

4. 12.15 uur – Start herdenkingsceremonie op de begraafplaats
5. 12.45 uur – Flypast door de Koninklijke Luchtmacht Historische Vlucht

De toestellen vliegen ook terug over Schoonheten, de crashlocatie van de Poolse Wellington

6. 13.00 – 13.50 uur – Lunchpauze
7. 14.00 uur – Start middagprogramma in de Pauluskerk

Met bijdragen van o.a. IPN, OSS Society, Arnhem Postal History en diverse sprekers uit binnen- en buitenland.

8. 16.30 uur – Informele opening van de tentoonstelling en napraten

Ochtendprogramma – Thema: (Lucht)oorlog in Salland

Herinnering aan luchtoorlog, vervolging en verzet en Poolse vliegers.

• Welkomstwoord door dagvoorzitter Bernadet Alders
• Muzikaal intermezzo door Mariëlle Verhoef
• Presentaties van o.a. Frank van Riet, Barbara Jansen, Hans van der Drift, Coen Hilbrink en Wim Hoogeland
• Speciale aandacht voor de crash van de Poolse Wellington en het Raalter verzet

Herdenkingsceremonie – Begraafplaats Raalte

• Plechtigheid ter nagedachtenis aan de Poolse bemanning en de 47 andere geallieerde vliegers die omkwamen in Raalte e.o.
• Flypast door historische vliegtuigen van de Koninklijke Luchtmacht

Middagprogramma – Thema: OSS & Trails of Hope

Persoonlijke verhalen van vlucht, verzet en bevrijding.

• Lezingen en films door sprekers uit binnen- en buitenland
• Bijdragen van o.a. Anastasia van der Werff-Podgorski, Bart Verstockt, Silan Hasen, Paula Doyle, Tim Gale, Paul Tielbeek en Peter Rekers
• Toespraak door het Pools Instituut voor Nationale Herinnering (IPN)
• Officiële opening door wethouder Bisschop

Tentoonstellingen (vanaf 21 juni, drie weken lang, tot 11 juli). Open van 10.00-16.00 uur.

• Trails of Hope – Over het lot van Poolse soldaten en bevrijders (i.s.m. IPN)
• Arnhem Postal History – Unieke documenten en correspondentie over Operatie Market Garden
• Oorlog in Salland – OSS-agent John Olmsted en het Raalter verzet
• Raalte in Oorlogstijd 1940–1945 – Banners uit het boek van Richard Woolderink
• Buitenexpositie Oorlog in Salland – Rondom de Pauluskerk
• Jos Segbers – Oorlog in Raalte – Historische tentoonstelling in beeld

📍 Locatie: Pauluskerk (voormalige H. Pauluskerk), Westdorpstraat 122, Raalte

Ze waren maar met tien meer in Vlaanderen. Veteranen van het fiere Poolse vrijwilligersleger dat in de tweede wereldoorlog zij aan zij vocht met de geallieerden om Europa te bevrijden. Hun veldtocht was 1800 kilometer lang, van de stranden van Normandië dwars door Frankrijk, België en Nederland. De strijd eindigde op 5 mei 1945 met de capitulatie van de Duitsers in Willemshaven.

Na de oorlog kwamen de Poolse soldaten al snel tot het besef dat hun vaderland niet was bevrijd. Op de Conferentie van Yalta waren de geallieerden immers overeengekomen dat er geen plaats was voor een vrij en onafhankelijk Polen in het naoorlogse Europa. Churchill en Roosevelt lieten Polen en andere Centraal-Europese landen in handen van de Russische communistische autoriteiten.

Bedrogen en verbitterd weigerden de meeste veteranen terug te keren naar hun thuisland: zij waren ten oorlog getrokken omdat hun land bezet was en nu ze de oorlog hadden helpen winnen, was hun vaderland opnieuw bezet door een nieuwe vijand. Daar hadden zij niet voor gevochten! Deze Poolse soldaten werden staatloos en zwierven uit over de hele wereld. Zo’n driehonde van hen kwamen terecht in België.

In ‘Fighting for Others, Dying for Poland’ vertellen tien Poolse veteranen – die na de oorlog kozen voor vrijwilllige ballingschap in België – het dramatische verhaal van de oorlog en zijn gevolgen. Het is tegelijk het aangrijpende verhaal van duizenden lotgenoten.

Te zien op 20 juni in Raalte tijdens het middagprogramma van Trails of Hope

Locatie: Pauluskerk, Westdorplaan 122, Raalte. Aanvang 14:00.

Entree gratis, aanmelden kan via deze link

Squadron Leader C.D. Erasmus sneuvelt bij verkenningsmissie boven Raalte (foto Richard Woolderink)

In de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog werd op 9 maart 1945 een Hawker Typhoon Mk IB (registratie RB381) van het 193 Squadron RAF neergeschoten bij De Linderte, in het buitengebied van Raalte. Het toestel werd geraakt tijdens een gewapende verkenningsvlucht (armed recce) en stortte neer achter het spoorwegknooppunt van Raalte.

De piloot, Squadron Leader Charles Douglas Erasmus DFC, verloor het leven bij de crash. Hij was afkomstig uit Zuid-Afrika en was commandant van zijn squadron binnen de RAF. Erasmus had eerder het Distinguished Flying Cross ontvangen voor zijn moed tijdens eerdere operaties.

Het toestel:

• Type: Hawker Typhoon Mk IB
• Serienummer: RB381
• Code: DP-X
• Eenheid: 193 Squadron RAF – “Fellowship of the Bellows”
• Vertrek vanaf: Vliegveld B.89 Mill (De Kuilen, Noord-Brabant)
• Missie: Gewapende verkenningsmissie (armed reconnaissance)

De piloot:

• Naam: S/Ldr. Charles Douglas Erasmus, DFC
• Leeftijd: 24 jaar
• Nationaliteit: Zuid-Rhodesië
• Status: Gesneuveld bij de crash
• Begraven: Algemene Begraafplaats Raalte

Op 20 juni, tijdens Trails of Hope, herdenken wij de geallieerde vliegers, die sneuvelden bij de bevrijding van Raalte.

📍 Locatie crash: De Linderte, achter spoorwegovergang Raalte
📅 Datum en tijd: 9 maart 1945, 11:25 uur

Wie de moeite neemt in Raalte bij de spoorwegovergang naar Linderte (foto boven) een kijkje te nemen ziet daar een rij kastanjebomen. In dat rijtje bomen ontbreekt er eentje. Daar is het vliegtuig van Erasmus tegen aan gevlogen. (Richard Woolderink)

De spoorwegovergang in 2025. (Scott’s Railroad Video’s -YouTube)

Locatie crash (Richard Woolderink/Google)

Charles Derek Erasmus
Op 9 maart 1945 verongelukte squadron commandant Charles Derek Erasmus (22) bij zijn bombardement op de spoorbrug te Raalte. Hij was onderscheiden met het Distinguished Flying Cross (D.F.C.) en sinds 1944 commandant van het 193 squadron van de Royal Air Force (RAF), die voornamelijk uit Rhodesiërs bestond. Erasmus kwam uit Salisbury, Zuid Rhodesië. Zijn ouders zijn de heer (luitenant) en mevrouw P. Erasmus uit Salisbury. Het verlies van Erasmus, door vrienden “Rastus” genoemd, was voor de RAF een grote klap. Dat blijkt uit ieder archiefstuk waarin melding gemaakt wordt over zijn ongeluk. Niets dan lovende woorden zijn over hem te vinden. Hij was altijd opgeruimd en vrolijk, en als de plicht riep was hij in de voorste gelederen te vinden. Op tal van belangrijke bombardementsvluch- ten werd hij uitverkoren de leiding te nemen. Iedereen die hem beschreef in de officiële rapporten gaf aan dat voor “Rastus” een veelbelovende toekomst was weggelegd als vlieger. Het 193 squadron had in 1945 tot taak het aanvallen van noordelijk Nederland en had het gemunt op stations, spoorlijnen, boten in de kanalen en op de rivieren, en verkeer op de wegen dat te maken had met de aanvoer van materiaal voor de V2’s. Zijn squadron vloog regelmatig boven Raalte, dat bekend stond als plaats waar materialen voor V2 bases overgeladen werden. Erasmus is begraven op de Algemene Begraafplaats aan de Westdorplaan te Raalte. (Richard Woolderink)

Mannes Holterman
Geboren: 20 november 1904 te Heino Overleden: 9 maart 1945 te Raalte Toen squadron-leader C.D. Erasmus op 9 maart ’45 de spoorbrug te Raalte bombardeerde, vielen er drie doden. Deze piloot zelf, een Duitse militair en Mannus Holterman (40) uit de Wolthaarshoek, ook wel ’t Jonkertie genoemd. Dat hij om kwam – een bomscherf trof hem – was een trieste zaak. Van landbouwer Mannus Holterman en zijn echtgenote werd na de oorlog bekend, dat ze geallieerde vliegers aan onderdak hielpen. Het gezin onderhield daarvoor contacten met het Heinose verzet. En nu verloor hij het leven door een aanval van een geallieerd piloot, waarvan hij collega’s aan een schuilplaats had geholpen. Het bekendste verhaal over ’t Jonkertie was, dat hij verongelukte toen hij onderweg was naar het gemeentehuis. Volgens het verhaal wilde hij aangifte doen van de geboorte van zijn achtste kind en tweede dochter uit zijn gezin. Dat verhaal klopte bijna. Alleen, de aangifte deed hij niet op 9 maart 1945. Uit de burgerlijke stand bleek dat Mannus de geboorte van zijn op 7 maart geboren dochter op 8 maart aangaf. Op 9 maart verongelukte Mannus zelf, en de dag erop werd van zijn overlijden aangifte gedaan. Op 13 maart werd ’t Jonkertie begraven op het kerkhof van de Kruisverheffing. (Richard Woolderink)

Uit het boek Raalte in Oorlogstijd ’40-’45 van Richard Woolderink:

Boven Raalte gekomen maakten Erasmus en Marryshow zich gereed voor de aanval. Ze zouden deze op lage hoogte uitvoeren. Erasmus vloog voorop, gevolgd door Marryshow. Even nadat Erasmus zijn bommen had gelost dook hij de grond in, waarbij het toestel explodeerde. Voor Marryshow was het onbegrijpelijk wat er gebeurd was. Luchtafweer was er niet, en Erasmus was wel zo geroutineerd dat het nauwelijks een stuurfout kon zijn. Maar het was gebeurd, en er viel niets meer aan te doen. De oorzaak bleef aan Engelse zijde onbekend. In de dagboeken van de gebroeders Spit vermeldden deze dat het vliegtuig tegen het huis van Marskamp vloog, en daarna tegen een boom botste. Wie de moeite neemt in Raalte bij de spoorwegovergang naar Linderte (foto boven) een kijkje te nemen ziet daar een rij kastanjebomen. In dat rijtje bomen ontbreekt er eentje. Daar is het vliegtuig van Erasmus tegen aan gevlogen. Wat wel in de rapporten van het 193 squadron opgetekend is, is de bomlading die die dag op de spoorbrug werd gegooid. Twaalf bommen van 500 Ibs zijn laagvliegend afgeworpen. Twee vliegtuigen voerden een duikvlucht uit waarbij ze vier bommen van 500 Ibs dropten. Bij dit bombardement vielen drie doden. Charles Derek Erasmus, Mannes Holterman uit RaaIte, bijgenaamd ’t Jonkertie, en een Duitser, waarvan de naam niet bekend is.

Omdat het ongeluk met Erasmus nogal plotseling en snel was verlopen, hadden zijn collega’s nauwelijks tijd gehad om de onheilspIek goed te bekijken. Diezelfde middag stegen van de basis Mill om half drie twee Typhoons op. In het ene toestel zat de vlieger W. Hurst, in het andere J. Fishwick. Ze keerden terug naar Raalte om de plaats van het ongeval te fotograferen. Hurst maakte foto’s en Fishwick ging mee ter ondersteuning tegen vijandelijke aanvallen. Een lolletje was de opdracht niet, want boven Raalte was de bewolking nogal dicht. Een klein uur later keerden ze op de basis terug. De foto´s gaven weinig hoop. De kans dat Erasmus het ongeluk overleefd had was minimaal.

Foto’s van het graf op begraafplaats Westdorp

Charles Derek Erasmus DFC (eigen foto)

Bronnen:

• Raalte in Oorlogstijd ’40-’45, Richard Woolderink
• Aviation Safety Network

20 Amerikanen komen om bij botsing van twee B-17’s

Op de foto – EEN BOEING B-17. (Richard Woolderink)

Op dinsdagmiddag 11 januari 1944 vond boven het buitengebied van Nieuw Heeten een dramatische luchtramp plaats. Twee Amerikaanse bommenwerpers van het type Boeing B-17 Flying Fortress botsten in de lucht, nadat ze tijdens hun vlucht naar Halberstadt werden aangevallen door Duitse Focke-Wulf 190-jagers van Jagdgeschwader 26.

De toestellen maakten deel uit van het 306th Bomb Group / 367th Squadron van de Amerikaanse luchtmacht (USAAF) en stegen op vanaf RAF Thurleigh. Tijdens de luchtgevechten kwamen de bommenwerpers met elkaar in botsing.

Beide toestellen stortten neer in de weilanden langs de Vlessendijk:

• Het toestel “Arch Bishop” (registratie 42-31538, call sign BO-V) kwam neer in perceel F213a, in het land bij de boerderij van H.A. Bessembinder.
• Het toestel “BO-F” (registratie 42-31236) stortte neer in perceel F282, in het land bij de boerderij van Kremer.

Alle 20 bemanningsleden kwamen om het leven. Het was daarmee de grootste luchtramp ooit in de gemeente Raalte.

De bemanning werd eerst begraven in Raalte, aan de begraafplaats Westdorp, uitgezonderd H. Kline die in het ziekenhuis van Almelo overleed en aldaar werd begraven. Na de oorlog zijn deze Amerikaanse slachtoffers herbegraven in Margraten op de Netherlands American War Cemetery of in hun thuisland, de Verenigde Staten.

🛩️ B-17G “Arch Bishop” – registratie 42-31538

📍 Crashlocatie: perceel F213a, bij de boerderij van H.A. Bessembinder, Vlessendijk

Bemanning (allen omgekomen):

• 2nd Lt. P. Cavos (piloot) – begraven in USA
• 2nd Lt. M.D. O’Grady (co-piloot) – begraven in Margraten
• 2nd Lt. R.D. Wright (navigator) – begraven in Margraten
• 2nd Lt. J.J. Monticone (bombardier) – begraven in Margraten
• T/Sgt. G.C. Norris jr. (boordwerktuigkundige) – begraven in USA
• S/Sgt. H. Kline (radio-operator) – begraven in USA
• S/Sgt. S.C. Sin (zijschutter links) – begraven in USA
• S/Sgt. J.J. Allie (zijschutter rechts) – begraven in Margraten
• S/Sgt. G.P. Amoroso (buikschutter) – begraven in USA
• S/Sgt. R.W. Collins (staartschutter) – begraven in Margraten

🛩️ B-17G “BO-F” – registratie 42-31236

📍 Crashlocatie: perceel F282, bij de boerderij van Kremer, Vlessendijk

Bemanning (allen omgekomen):

• 1st Lt. G. Campert (piloot) – begraven in USA
• 1st Lt. G.C. Coots (co-piloot) – begraven in Margraten
• 1st Lt. J.L. Dougherty (navigator) – begraven in Margraten
• 1st Lt. J.A. Sparks (bombardier) – begraven in Margraten
• T/Sgt. P.F. Murray (boordwerktuigkundige) – begraven in Margraten
• T/Sgt. C.E. Lebert (radio-operator) – begraven in USA
• S/Sgt. P.E. Colburn (zijschutter links) – begraven in USA
• S/Sgt. W.P. Teston (zijschutter rechts) – begraven in Margraten
• S/Sgt. A. Graubart (buikschutter) – begraven in Margraten
• S/Sgt. K.H. Hudson jr. (staartschutter) – begraven in Margraten

📍 Locatie crashes: Nieuw Heeten, omgeving Vlessendijk (percelen F213a en F282)
📅 Datum en tijd: 11 januari 1944, 14:00 uur

Op 20 juni staan wij tijdens de opening van Trails of Hope ook stil bij hun verhaal.

Uit de brief van pater Felix aan Richard Woolderink

“Luitenant Julius Monticone, een Amerikaan van Italiaanse origine, werd neergeschoten met een B-17, een zogenoemd “Flying Fortress”, boven Nieuw-Heeten op 11 januari 1944; de naam van het vliegtuig was “Arch Bishop”. Uw zoon (van mevrouw Monticone) bleek rooms katholiek te zijn, en was voor enige tijd bij zijn volle bewustzijn en ging vreedzaam heen met een rozenkrans in zijn hand”. Hierna gaat de brief verder over de persoonlijke eigendommen van luitenant Julius Monticone, zoals elders beschreven staat. “Behalve uw zoon waren de volgende personen in het vliegtuig aanwezig: Lt. Michael D. O’Grady, Lt. Perry Cavos, Lt. Richard Wright, sgt. Roger Collins, Sgt. Samuel Sin (een Chinees), Sgt. James Allie (een Armeniër), Sgt. George Amoroso (een Armeniër), Sgt. Kline (een Jood, die stierf in het R.K. Ziekenhuis te Almelo) en Sgt. Norris. In eerste instantie is uw zoon begraven op het kerkhof te Raalte en later overgebracht naar de begraafplaats te Margraten. Daar liggen nu ruim 19.000 Amerikaanse soldaten. Het is goed onderhouden en ieder graf is geadopteerd door een Nederlandse familie die het onderhoudt. Memorial Day is daar groots gevierd met plechtigheden en zal ieder jaar passend gevierd worden. Ik stuur u per post een kaart van Nederland, waarop de plaatsen Nieuw-Heeten en Margraten gemarkeerd zijn”. Pater Felix sloot de brief af met woorden van medeleven aan de moeder van luitenant Julius Monticone.

Noot: Mogelijk verwisselde pater Felix sgt. Sin met sgt. Kline, want niet Kline maar Sin overleed te Almelo (uit Raalte in Oorlogstijd ’40-’45)

Julius Monticone
De Amerikaanse luitenant Julius Monticone was van Italiaanse afkomst. Hij ging als kadet bij de luchtmacht en kwam op de basis Denning in Mexico, en werd daar in de functie van bommenrichter tot tweede luitenant bevorderd. Vrijwillig vroeg hij om overplaatsing naar Engeland. Op de bovenste foto is hij gekleed in de speciale jas die hem op grote hoogte tegen de kou aan boord van de B17 moest beschermen. (Richard Woolderink)

James J. Allie
James J. Allie, geboren op 13 juli 1923 in Michigan City in Indiana slaagde aan de Isaac C. Elston High School in zijn geboorteplaats in juni 1941. Tot aan zijn diensttijd, in januari 1943, werkte hij als hulp bij een benzinestation. Zijn luchtmachttraining kreeg hij op de luchtmacht- bases in Kearny, Nebraska, Buckley Field bij Denver, Colorado en hij rondde zijn boordschuttertraining af in Kingman, Arizona. Men wilde hem daar houden om instructeur te worden, maar hij weigerde, om met zijn vrienden mee te kunnen gaan. Kort daarna werd hij naar Engeland gezonden, en nam deel aan drie missies. De laatste voerde hem over Raalte. (Richard Woolderink)

Sergeant Roger Collins was altijd samen met sergeant Allie. Hij kwam uit Oak Park, Illinois.

Bronnen:

• Raalte in Oorlogstijd ’40-’45, Richard Woolderink
• Aviation Safety Network
• Verliesregister SGLO